https://jesk.hekmie.ir/ کاوشی در معرفت اجتماعی fa daily 1 Fri, 21 Mar 2025 00:00:00 +0330 Fri, 21 Mar 2025 00:00:00 +0330 https://jesk.hekmie.ir/article_732908.html این مقاله به بررسی ماهیت فلسفه عرفان در مناطق ماوراءالنهر و خراسان و ویژگی های آن می پردازد. در این راستا، دین اسلام و آموزه های انسان گرایانه آن، مسئله انسان و جهان، وحدت و یگانگی وجود و فلسفه آن، بر اساس دیدگاه های اندیشمندان شرقی مورد مطالعه قرار گرفته اند. ماهیت انسان، ساختاری پیچیده و چند لایه دارد و نگاه دینی و سکولار به آن، مسئله اصلی در تعلیمات عرفانی است. نویسنده به صورت تطبیقی، آموزه «وحدت وجود»در فلسفه عرفان ابن عربی و عبدالرحمان جامی را بررسی کرده و دیدگاه های اندیشمندان شرقی را در این زمینه تحلیل نموده است. همچنین، مقاله حاضر به برخی از آموزه های تصوف و جنبش عرفانی-صوفیانه در ماوراءالنهر پرداخته و شخصیت های برجسته ای معرفی شده اند. همچنین، آموزه های فلسفی-عرفانی آنان بیان گردیده و مکاتب مختلف تصوف و جوهره جنبش عرفانی در ماوراءالنهر با مثال های روشن توصیف شده اند. تصوف به عنوان یکی از آموزه های اصلی اسلام، تأثیر و اعتبار گسترده ای در کشورهای اسلامی داشته است. https://jesk.hekmie.ir/article_733061.html قرب از دیدگاه اهل معرفت و عرفًا پیروی و بندگی است. این پیروی و بندگی موجب تقرب و اطاعت در بنده می شود. آخرین درجه از کمال است که انسان ها به آن نائل می شوند. در این تحقیق بر آن اند تا دیدگاه امام خمینی(ره) و ابن عربی در باب قرب، که در نزد عرفًا مطرح بوده، مورد بررسی قرار داده است، تا نکات اشتراک و افتراق نظریات این دو اندیشمند بزرگ عرفان اسلامی که هرکدام نظریات آنان در عرفان اسلامی معتبر است، به شیوه توصیفی و تحلیلی بر مبنای کتابخانه ای مورد بررسی قرارگرفته است. با نتایج به دست آمده قرب از دیدگاه هردو اندیشمند از جایگاهی خاص خود برخورداراست، نخست قرب نوافل و بعد آن قرب فرایض حاصل می شود. ازنظر امام خمینی(ره) قرب دو رکن اساسی دارد؛ یکی به واسطه ی پاک و صفای قلب حاصل می شود، رکن دوم آن به واسطه ی نماز میسر می شود به فنای فنا الله است. قرب از دیدگاه این عربی همگانی است، به سه وجه تقسیم می نماید؛ قرب به معرفت، علم و عمل که باالترین مرتبه آن قرب به عمل است. قرب نوافل ظاهری است و قرب فرایض باطنی. از دیدگاه امام خمینی (ره) قرب فرایض را به مقام رسول گرامی اسلام و معصومین علیه السلام می داند. اما ابن عربی به این عقیده است قرب مختص به خلفا است رسالت جز صفات الهی نیست. https://jesk.hekmie.ir/article_733062.html خداوند به جهت اطلاق و بی حد بودنش، پیوسته در ذات خود مخفی و پنهان است و «نوراالنوار» یا فیض منبسط واسطه فیض در ظهور اسمائی و خلقی است. این حقیقت در مرتبه پایین تر همان «حقیقت محمدیه» به عنوان عالی ترین تجلی وجودی خداوند پرده دار و برزخ بین حق و خلق است. نام گذاری این مرتبه وجودی و نور اول به «حقیقت محمدیه» بدان جهت است که حضرت محمد (ص) از بین همه موجودات در سیر به سوی خداوند بدان جایگاه رسیده اند. و اهل بیت آن حضرت (صلوات الله علیهم) که در نوریت و عصمت با نبی اعظم (ص) یگانگی دارند، در مرتبه بعد از آن حضرت از مصادیق این نورالنوار بوده و صاحب ولایت کلیه اند. در این مقاله در صدد تبیین جایگاه علمی و مصادیق عینی حقیقت محمدیه به عنوان صاحب این ولایت از نگاه قرآن و روایات تفسیری با رویکرد عرفانی بوده ایم. نتایج تحقیق نشان می دهد که حضرت رسول اعظم (ص) و آل طاهرین (ع) ایشان صاحب خلافت مطلقه الهیه، از جانب حق تعالی در ربوبیت هستی اند و نیز آن حضارت بر همه پیامبران و اولیاء، تقدم وجودی دارند. از رهگذر این پژوهش، وجوه مشترک دیدگاه قرآن کریم و عرفان در مورد نبی اعظم (ص) و مقام نوری حقیقت محمدیه و ظهورات آن نمایان گشته، بلکه، این حقیقت اثبات شده که تصویر عارفان از کمالات باطنی و ملکوتی آن حضرت، برگرفته از آیات قرآنی است. https://jesk.hekmie.ir/article_733064.html سیر و سلوک در عرفان مهم‌ترین روش برای رسیدن به حقیقت بوده و این اصل مهم گاه با مشکل مواجه می شود و اگر به عواملی سلبی و ایجابی توجه نشود سیر و سلوک انسان به کلی از بین رفته و یا کم اثر شده یا به انحراف کشیده می شود. از فیلسوفانی که به این امر توجه وافر داشته است، ملاصدرا است، وی با دقت آفات سلوک را مورد بررسی قرار داده است و انسان را توصیه نموده که متوجه اثر تخریبی این عوامل در سیر و سلوکشان باشند. ملاصدرا عوامل زیر را به عنوان آفت برای سیر و سلوک بر شمرده که اهم آن عبارت اند از: گناهان، رهبران گمراه، جهل به نفس، تقلید بی‌جا، پیروی از شهوات و خواسته های نفسانی، مخالفت ّ جاه و مقام و دنیا، و دشمنی بی جا با عرفای بالله، عدم اعتقاد به معاد، حّب اعتماد بر علوم ظاهری و اکتفا به آن، لقمه‌ای حرام، منیت و خود خواهی و لهو و لعب https://jesk.hekmie.ir/article_733065.html در زیارت‌نامه‌ها پس از زیارت امام حسین علیه‌السلام، به اصحاب امام حسین علیه‌السلام اشاره شده است. نکته مهم این زیارت آن است که امام صادق علیه‌السلام در وصف اصحاب امام حسین علیه‌السلام تعابیر بلندی از حضرات معصومین علیهم‌السلام مانند «بِابی أَنْتُمْ وَ أُمِّی» را به کار می‌برند که نشان از رفعت مقامشان دارد. هدف این تحقیق آن است تا بر آن است با روش اجتهادی (تحلیلی استنباطی)، تحلیلی از این تعبیر امام صادق علیه‌السلام ارائه نماید. این تحقیق برای جمع‌آوری اطلاعات از روش اسنادی بهره برده است؛ برای همین، نقش معرفتی اصحاب در زیارت‌ها و به‌طور ویژه زیارت وارث، مورد بررسی قرار گرفته، سپس نقش اصحاب در حادثه عاشورا بیان، و در ادامه علت تأکید ویژه روی بحث اصحاب و دلالت‌های مدیریتی‌اش مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. راه‌آوردهای پژوهش نشان می‌دهد که در منظر دین، پیروان شایسته، نقشی برجسته و تعیین‌کننده است. از دیگر دستاوردهای این تحقیق عنایت ویژه به موضوع پیروان در یک سازمان و اجتماع است که اگر در کنار یک رهبر شایسته قرار گیرد، می‌توانند منشأ اتفاقات بزرگ و تأثیرگذار باشد. این رویکرد برای مدیران الهام‌بخش و اثرگذار خواهد بود و یکی از پیش‌نیازهای عصر ظهور به شمار می‌رود. https://jesk.hekmie.ir/article_733069.html بحران معنویت الهی، به عنوان چارچوب هستی شناختی در هستی شناسی انسانی، با سلطه مدرنیته بر مادی گرایی و لذت جویی مادی، تعادل نفس و جسم را مختل می کند و به خلا هویتی، پوچی و آسیب شناسی های مرتبط با بحران معنا دامن می زند؛ این خلا از شبه معنویت ها برمی خیزد و مدل های الهیاتی- روانشناختی بومی را برای بازسازی فطرت اصیل ضروری می سازد. این مطالعه، چارچوب مفهومی معنویت الهی را تبیین می کند، تاثیرات وجودی آن را کالبدشکافی می نماید و بحران معاصر را (سبب شناسی، پیامدها، درمان) بازجویی می کند تا به پرسش «بحران معنوی در هستی شناسی انسانی چیست و ابزارهای اسلامی چگونه آن را مهار می کنند؟» پاسخ دهد. رویکرد کیفی تحلیلی- توصیفی، منابع اولیه (قرآن کریم و روایات( و ثانویه )مقالات و آثار پژوهشی معتبر) را به طور نظام مند استخراج و ترکیب می کند تا مدل مفهومی-کاربردی بسازد. معنویت، جوهر فروتنی محور و چند لایه و ظرف فضائل بنیادین است؛ بحران، «معیشت تنگ» از مادی گرایی، جهل، فقر و غفلت مقام انسانی برمی خیزد؛ پیامدها: فساد، تسلیم هوس رانی، قتل؛ تاثیرات: گسترش قلبی، آرامش روانی، بصیرت نافذ، پیوند برادرانه؛ درمان: خدامحوری، تصفیه اخلاقی، شناخت فطرت. بنابراین یافته ها، بحران را از خطر به کانون تحول از طریق روش شناسی اسلامی تبدیل می کنند و فهم موجود را از توصیفی به مداخله ای ارتقا می بخشند؛ پیامدها: پیشگیری از زوال اجتماعی و جهت دهی سیاست های فرهنگی به خداشناسی فطرت محور. پیشنهادات آینده: آزمون تجربی تصفیه در محیط های شهری؛ تقابل چارچوبی با مدل های غربی https://jesk.hekmie.ir/article_733646.html در زیارتنامه ها پس از زیارت امام حسین علیه السلام، به اصحاب امام حسین علیه السلام اشاره شده است. نکته مهم این زیارت آن است که امام صادق علیه السلام در وصف اصحاب امام حسین علیه السلام تعابیر بلندی از حضرات معصومین علیهم السلام مانند «بِأَبِی أَنْتُمْ وَ أُمِّی» را به کار میبرند که نشان از رفعت مقامشان دارد. هدف این تحقیق آن است تا بر آن است با روش اجتهادی (تحلیلی استنباطی)، تحلیلی از این تعبیر امام صادق علیه السلام ارائه نماید. این تحقیق برای جمع‌آوری اطلاعات از روش اسنادی بهره برده است؛ برای همین، نقش معرفتی اصحاب در زیارات و بطور ویژه زیارت وارث، مورد بررسی قرار گرفته، سپس نقش اصحاب در حادثه عاشورا بیان، و در ادامه علت تأکید ویژه روی بحث اصحاب و دلالتهای مدیریتیش مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. ره‌آوردهای پژوهش نشان می‌دهد که در منظر دین، پیروان شایسته، نقشی برجسته و تعیین‌کننده است. از دیگر دستاوردهای این تحقیق عنایت ویژه به موضوع پیروان در یک سازمان و اجتماع است که اگر در کنار یک رهبر شایسته قرار گیرد، می‌توانند منشأ اتفاقات بزرگ و تاثیر گذار باشد. این رویکرد برای مدیران الهام‌بخش و اثرگذار خواهد بود و یکی از پیش‌نیازهای عصر ظهور به شمار می‌رود.